पुण्यातील ऐतिहासिक बंड गार्डन पोलीस ठाणं अखेर आपल्या कार्यकाळाची सांगता करत आहे. तब्बल ७४ वर्षं पुणे शहराच्या कायदा व सुव्यवस्थेचं रक्षण करणाऱ्या या ठिकाणावर आता तोडक कारवाईचे सावट आहे. या इमारतीच्या भिंतींनी कितीतरी अधिकारी घडताना पाहिले आहेत. म्हणूनच आज जेव्हा ही इमारत पाडली जाण्याच्या उंबरठ्यावर उभी आहे, तेव्हा इथे कधी ना कधी सेवा बजावलेल्या पोलिसांच्या मनात आठवणींचा पूर उसळतो आहे.
१९५१ साली उभारलेलं हे पोलीस ठाणं वानवडी पोलीस ठाण्यातून वेगळं काढून सुरू करण्यात आलं होतं. पुणे स्टेशन, ताडीवाला रोड आणि कौन्सिल हॉल परिसर हे याच ठाण्याच्या कार्यक्षेत्रात होते. अनेकदा हे ठिकाण “शिक्षेचं पोस्टिंग” म्हणून ओळखलं गेलं, पण प्रत्यक्षात हे पोलीस अधिकाऱ्यांसाठी कठीण प्रसंगांना सामोरे जाण्याचं आणि अनुभवातून शिकण्याचं एक अविस्मरणीय प्रशिक्षण केंद्र ठरलं.
या पोलीस ठाण्यात काम केलेल्या अधिकाऱ्यांच्या आठवणींचा ठेवा खूप मोठा आहे. निवृत्त वरिष्ठ पोलीस निरीक्षक रजनीश निर्मळ यांनी इथे पोलीस उपनिरीक्षक म्हणून २००० ते २००४ या काळात सेवा बजावली होती. त्यांच्या आठवणीत आजही हे ठाणं ‘बंडोबस्त गार्डन’ म्हणूनच जिवंत आहे. कोरेगाव पार्कसारख्या उच्चभ्रू भागांपासून ताडीवाला रोडच्या झोपडपट्टीपर्यंत विविध सामाजिक स्तरांतील नागरिकांशी संबंधित गुन्ह्यांची हाताळणी करताना, पोलिसांना प्रत्येक प्रसंगाला वेगळी रणनीती आखावी लागत असे. निर्मळ यांच्यासारख्या अधिकाऱ्यांनी इथे केवळ कायदा पाळण्याचं काम केलं नाही, तर पोलीस खात्यातील जबाबदाऱ्या पार पाडताना आपली नेतृत्वशैली विकसित केली. त्यांना वाटतं की, या ठिकाणी मिळालेली शिकवणच त्यांच्या पुढच्या प्रवासासाठी बळ देणारी ठरली.
ज्येष्ठ पोलीस निरीक्षक प्रताप मंकर यांनी डिसेंबर २०२१ ते जानेवारी २०२३ या कालखंडात ठाण्याचे प्रभारी अधिकारी म्हणून जबाबदारी सांभाळली. त्यांनी थेट मैदानात उतरून, बुलेटवरून गस्त घालत जनतेशी संपर्क टिकवून ठेवण्याचा प्रयत्न केला. मोबाईल चोरीसारखे नियमित गुन्हे इथे घडत असले, तरी २८ पैकी २७ गुन्ह्यांचा यशस्वी छडा लावण्यात आला होता. ससून रुग्णालयासारख्या संवेदनशील भागातील बंडोबस्त, महिलांच्या सुरक्षेसाठी तयार केलेली रिक्षा ट्रॅकिंग वहिनी आणि समाजातील घटकांशी घडवलेला संवाद या सगळ्या गोष्टी मंकर यांचं कार्य विशेष ठरवतात.
सहायक पोलीस निरीक्षक दत्ता जाधव यांचं देखील बंड गार्डन पोलीस ठाण्याशी एक भावनिक नातं आहे. २००९ ते २०१२ या काळात त्यांनी या ठिकाणी पीटर मोबाइलवर गस्त करत काम केलं. त्यांनी या ठिकाणाला “मंदिर” अशी उपमा दिली. त्यांच्या मते, बंड गार्डन पोलीस ठाणं म्हणजे केवळ एक ऑफिस नव्हे, तर एक संस्कारकेंद्र होतं. आजही त्या ठिकाणासमोरून जाताना आपोआप हात जोडले जातात, असं ते सांगतात.
पुणे गुन्हे शाखेत कार्यरत असलेले पोलीस उपनिरीक्षक राहुल पवार यांची कारकीर्दही याच ठिकाणापासून सुरू झाली होती. पोर्शे अपघात, शरद मोहोळ खून, ललित पाटील ड्रग्ज प्रकरण अशा अनेक गंभीर गुन्ह्यांचा तपास करणाऱ्या पवार यांना सुरुवातीला या ठिकाणी पोस्टिंग मिळाल्याचं थोडं भीतीदायक वाटलं होतं. मात्र, त्यांनी इथे मिळालेल्या मार्गदर्शनामुळे एक यशस्वी तपास अधिकारी म्हणून स्वतःला घडवले.
आज, जेव्हा बंड गार्डन पोलीस ठाणं आपले दरवाजे कायमचे बंड करत आहे, तेव्हा हे केवळ एका इमारतीचं बंड होणं नाही. ही एक संपूर्ण युगाची सांगता आहे. एका पिढीनं दुसऱ्याला दिलेली अनुभवांची शिदोरी आहे. शेवटचा फोटो, शेवटचा नमस्कार, आणि शेवटचा निरोप — या साऱ्या आठवणी आता पोलिसांच्या मनात आणि मोबाईलच्या गॅलरीत कायमचं जपल्या जातील. भिंती पाडल्या जातील, पण त्या भिंतींवर कोरलेल्या आठवणी मात्र अजूनही शाबूत राहतील.
