पश्चिम आशियातील संघर्षाच्या पार्श्वभूमीवर जागतिक ऊर्जा बाजारातून सध्या सर्वात मोठी घडामोड समोर आली आहे. अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी इराणसोबत Peace Deal झाल्याचा दावा केली आणि सोमवारी सकाळी सकाळी आंतरराष्ट्रीय बाजारात कच्च्या तेलाच्या किंमती झरझर कोसळल्या. त्याचवेळी, डोनाल्ड ट्रम्प यांनी जागतिक ऊर्जा पुरवठ्यासाठी सर्वात महत्त्वाचा सागरी मार्ग – होर्मुझ- सामुद्रधुनी – ची तात्काळ आणि संपूर्ण करमुक्त बंदी जाहीर केली, ज्यामुळे जागतिक बाजाराला मोठा दिलासा मिळाला असून त्याचा कच्च्या तेलाच्या किमतींवर परिणाम दिसून येत आहे.
‘शांतता’ कारणाने क्रूडच्या किंमती थंड पडल्या
मागील चार महिन्यांपासून अमेरिका आणि इराण यांच्यातील संघर्षाला अखेरीस पूर्णविराम लागला आहे. पश्चिम आशियातील युद्ध संपवण्याची अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी X पोस्ट करत घोषणा केली आणि होर्मुझ सामुद्रधुनी टोल फ्री करण्यास मंजुरी दिल्याचंही सांगून अमेरिकेच्या नौदलाने केलेली नाकेबंदी हटवण्याचे अधिकृत आदेश जारी केल्याचंही डोनाल्ड ट्रम्प यांनी सांगितले. ट्रम्प यांच्या या पोस्टचा कच्च्या तेलाच्या किमतींवर थेट परिणाम झाला.
सोमवारी सकाळी, (15 जून रोजी) ब्रेंट क्रूडच्या किमती 3.2% घसरून 84 डॉलर प्रति बॅरलवर घसरली तर, यूएस क्रूडच्या किमतीत मोठी घसरण होऊन 3.7% प्रति बॅरल 81 डॉलरवर आल्या. मागील शुक्रवारपासून तेलाच्या किमती सातत्याने घसरत होत असून सोमवारच्या या घसरणीमुळे जागतिक स्तरावर दिलासा मिळण्याची शक्यता आहे.
तीन महिन्यांपासून होर्मुझ सामुद्रधुनीतील वाहतूक ठप्प
होर्मुझ सामुद्रधुनी जगातील सर्वात महत्त्वाच्या सागरी तेल मार्गांपैकी असून फेब्रुवारीच्या अखेरीस 28 फेब्रुवारी रोजी संघर्ष सुरू झाल्यापासून या सागरीमार्गातून वाहतूक विस्कळीत झाली होती. काही व्यापारी जहाजे होर्मुझमधून जाण्यासाठी सरासरी 20 लाख डॉलर्स (19 कोटी रुपये) देत असल्याचे इराणी राजदूतने सांगितले. अशा परिस्थितीत, मध्यपूर्वेतील तणाव कमी झाला नाही तर कच्च्या तेलाच्या किमती 150 डॉलर्स प्रति बॅरलपेक्षा जास्त होण्याचा बाजार विश्लेषकांनी इशारा दिला होता.
भारतात पेट्रोल आणि डिझेलचे दर काय
क्रूडच्या किंमती कमी होऊनही सोमवार, आठवड्याच्या पहिल्या दिवशी, देशांतर्गत बाजरात या घसरणीचा कोणताही परिणाम झाला नाही. अलीकडेच तेल कंपन्यांनी पेट्रोल आणि डिझेलच्या दरात तब्बल 8 रुपयांपर्यंत वाढ केली आणि आंतरराष्ट्रीय बाजारातील क्रूडच्या वाढत्या किंमतीचा बोजा सर्वसामान्यांवर लादला. तेल कंपन्यांनी 15 मे ते 25 मे या केवळ 10 दिवसांत तेलाच्या किमती चार वेळा वाढवल्या.
त्याचवेळी, केवळ पेट्रोल डिझेलच नव्हे तर LPG, PNG आणि सीएनजीच्या दरातही वाढ केली गेली ज्यामुळे सर्वसामान्यांचे किचन बजेट बिघडले. सध्या मुंबईत पेट्रोलचा दर 111.18 रुपये लिटर आहे तर डिझेल 97.83 रुपयांना मिळत आहे. याशिवाय मुंबईत घरगुती एलपीजी सिलिंडरची किंमत 942 रुपये झाली आहे.
