पुण्यात गेल्या आठवडाभरापासून उन्हाच्या झळा तीव्र झाल्या असून, रविवारी (ता. २६) शहराचे कमाल तापमान ४१.८ अंश सेल्सिअस इतके नोंदविण्यात आले. २०१९ नंतर पहिल्यांदाच एप्रिल महिन्यात पुण्याचे तापमान इतक्या उच्चांकी पातळीवर पोहोचले आहे. वाढते शहरीकरण आणि देशभरातील हवामान प्रणालींमध्ये झालेले बदल यामुळे पुण्याच्या तापमानात ही मोठी वाढ नोंदवली गेली असल्याचे भारतीय हवामानशास्त्र विभागाने सांगितले आहे.
पुण्याचे कमाल तापमान २०१९ मध्ये ४३ अंश सेल्सिअस इतके नोंदविण्यात आले होते. त्यानंतरच्या काही वर्षांत एप्रिल महिन्यातील तापमान तुलनेने नियंत्रणात होते. मात्र, यंदा एप्रिलच्या शेवटच्या आठवड्यात पाऱ्याने पुन्हा उसळी घेतली असून, सलग पाच दिवस शहराचे तापमान ४० अंशांच्या पुढे नोंदवले गेले आहे.
हवामान विभागाने दिलेल्या माहितीनुसार, सध्या देशाच्या हवामानावर विविध प्रणालींचा प्रभाव दिसून येत आहे. उत्तर भारतात पश्चिमी विक्षोभाचा प्रभाव असून उत्तरेकडे द्रोणीय स्थिती निर्माण झाली आहे. वायव्य आणि पूर्व उत्तर प्रदेशासह ईशान्य बांगलादेश व मध्य आसामच्या परिसरावर विविध उंचीवर चक्राकार वाऱ्यांची स्थिती कायम आहे. याशिवाय, वायव्य उत्तर प्रदेशापासून पूर्व उत्तर प्रदेश, बिहार, झारखंड आणि पश्चिम बंगालच्या उत्तर भागातून बांगलादेशापर्यंत हवेचा पूर्व-पश्चिम कमी दाबाचा पट्टा सक्रिय आहे. तसेच, देशाच्या मध्य आणि दक्षिण भागात वाऱ्यांमध्ये बदल नोंदवले गेले असून, मध्य प्रदेशापासून विदर्भ, अंतर्गत कर्नाटक आणि तमिळनाडूमार्गे कन्याकुमारीपर्यंत वाऱ्यांची खंडित अवस्था कायम आहे. तर, दुसरीकडे मध्य महाराष्ट्र आणि लगतच्या परिसरावर प्रतिचक्रवाती स्थिती कायम असल्याने राज्यातील हवामानावर त्याचे थेट परिणाम दिसून येत आहेत.
उष्णतेची लाट नसली तरी उकाडा असह्य
सध्या पुण्याचे तापमान ४० च्या पुढे असले, तरी तांत्रिकदृष्ट्या पुण्यात उष्णतेची लाट नाही. कमाल तापमान ४० अंशांपेक्षा जास्त आणि सरासरीपेक्षा ४.५ अंशांनी अधिक असेल, तरच उष्णतेची लाट मानली जाते. हा निकष पुण्यात पूर्ण होत नसला तरी, शहराचे किमान तापमानही २१ ते २३ अंश सेल्सिअसपर्यंत वाढले आहे. प्रतिचक्रवाती परिस्थितीमुळे हवा खेळती नसल्याने आणि आर्द्रता वाढल्याने नागरिकांना असह्य उकाड्याचा सामना करावा लागत आहे.
वाढत्या शहरीकरणामुळे आणि काँक्रिटीकरणामुळे इमारती आणि रस्ते दिवसा उष्णता शोषून घेतात आणि तीच उष्णता पुन्हा उत्सर्जित करतात. यामुळे या भागात स्थानिक पातळीवर तापमान वाढते. मात्र पुढील तीन ते चार दिवसांत हवामानात बदल होणार असून कमाल आणि किमान तापमानात दोन ते तीन अंश सेल्सिअस इतकी घट होण्याची शक्यता आहे.
– डॉ. एस. डी. सानप, वैज्ञानिक ‘डी’, भारतीय हवामानशास्त्र विभाग पुणे
उपनगरांमध्ये चटका अधिक
पुण्यात सलग पाचव्या दिवशी कमाल तापमान ४० अंश सेल्सिअसच्या पुढे नोंदवले गेले. रविवारी शहराचा पारा ४१.८ अंशांवर पोहोचला होता, तर सोमवारी कमाल तापमान ४१ अंश सेल्सिअस नोंदवले गेले. शहराच्या मध्यवर्ती भागापेक्षा उपनगरांमध्ये तापमानाचा चटका अधिक जाणवत आहे. सोमवारी कोरेगाव पार्क आणि लोहगाव येथे सर्वाधिक ४३ अंश सेल्सिअस इतक्या कमाल तापमानाची नोंद झाली. तर, शिवाजीनगर, पाषाण आणि मगरपट्टा या परिसरामध्ये ४१ अंश सेल्सिअस इतके तापमान नोंदवले गेले.
कमाल तापमानासोबतच किमान तापमानातही वाढ होत असल्याने रात्रीचा उकाडाही वाढला आहे. गेल्या काही दिवसांत २१ ते २३ अंशांवर असणारे किमान तापमान सोमवारी वाढून २४.७ अंश सेल्सिअसवर पोहोचले. मात्र पुढील तीन ते चार दिवसांत दोन ते तीन अंश सेल्सिअसची घट होण्याची शक्यता आहे. पुणे आणि परिसरात मंगळवारी (ता. २८) कमाल तापमान ४१, तर किमान तापमान २४ अंश सेल्सिअस इतके नोंदविले जाईल.
