इराण-इस्रायल युद्धाच्या पार्श्वभूमीवर देशामध्ये एलपीजी गॅसमुळे गोंधळ उडाला आहे. व्यावसायिक गॅस सिलिंडरवर निर्बंध आलेले असून घरगुती गॅसचं पॅनिक बुकिंग सुरु आहे. त्यामुळे वितरण प्रणालीवर ताण निर्माण झालेला आहे.जरी आज घरगुती गॅसचा मुबलक साठा असला तरी उद्याची खात्री कोणीच देऊ शकत नाही. त्यामुळे गॅस एजन्सीच्या दारात दररोज रांगा लागत आहेत.
या पार्श्वभूमीवर पुण्यातून अत्यंत दिलासादायक बातमी आहे. पुण्यातल्या नॅशनल केमिकल लॅबोरेटरीमधील शास्त्रज्ञांनी डायमिथाईल इथर या गॅसची निर्मिती केली आहे. हे डायमिथाईल इथर आपल्या किचनमधील गॅसप्रमाणेच ऊर्जा देतं. शिवाय ते एलपीजीमध्येही मिश्रित करता येऊ शकतं. सध्या पायलट प्रोजेक्टमध्ये २५० किलो गॅस तयार केला जातो. भविष्यात ही क्षमता दीड हजार किलोपर्यंत नेण्याचं उद्दिष्ट असल्याचं डॉक्टर तिरुमलाईस्वामी राजा यांनी ‘साम टीव्ही’शी बोलताना सांगितलं.
विशेष म्हणजे हे इंधन तयार करण्यासाठी शास्त्रज्ञांच्या चमूला २००-२२ वर्षे प्रयत्न करावे लागले आहेत. आता कुठे यश टप्प्यात दिसत आहे. हे डायमिथाईल इथर ज्याप्रमाणे एलपीजीमध्ये मिश्रित करुन वापरता येतं, तसंच ते १०० टक्के स्वतंत्रही वापरता येऊ शकतं, असं शास्त्रज्ञांचं मत आहे. त्यासाठी रेग्युलेटर आणि गॅस शेगडीमध्ये काही तांत्रिक बदल आवश्यक आहेत. या गॅसचं प्रात्यक्षिकही त्यांनी माध्यमांसमोर करुन दाखवलं.
डायमिथाईल इथर (DME) गॅसचे व्यावसायिक उत्पादन करण्यात यश आले असले तरी मोठ्या प्रमाणावर उत्पादन करण्यासाठी आणखी काही सरकारी परवानग्या आवश्यक आहेत. त्यानंतर औद्योगिक कंपन्यासोबत करार करुन १० ते २० टक्के इंधनाची गरज पूर्ण करणं शक्य आहे. पर्यायाने एलपीजीला हा मोठा पर्याय ठरु शकतो आणि एलपीजीपेक्षा डीएमई गॅसची किंमत असेल, असं NCLच्या शास्त्रज्ञांनी सांगितलं.
कसं तयार होतं डायमिथाईल इथर?
भारतातील डीएमई अर्थात डायमिथाईल इथर हे पूर्णपणे स्वदेशी तंत्रज्ञानातून तयार होणार आहे. शेतीमधील कचरा, जैवइंधन यांपासून मिथेनॉल तयार केले जाते. पुढे त्यावर रासायनिक प्रक्रिया होते आणि डायमिथाईन इथर तयार होतो. पुण्यातील एलसीएलमध्ये २००४ मध्ये या संशोधनाला सुरुवात झालेली होती. २२ वर्षानंतर २०२६ मध्ये हा गॅस पायलट प्रोजेक्टपर्यंत येऊन पोहोचला आहे. एलपीजीपेक्षा हा गॅस जास्त कार्यक्षम आहे. याबाबतची सर्व माहिती एनसीएलचे संचालक डॉ. आशिष लेले यांनी माध्यमांना दिली.
